Kriyojenik Tankların Periyodik Kontrol Süresi Nedir?

Doğrudan bu çok düşük sıcaklıklı depolama sistemlerinin yasal takvimine odaklanacak olursak; kriyojenik tankların (likit oksijen, azot, argon, karbondioksit veya LNG tankları) periyodik kontrolleri, standart olarak yılda en az 1 (bir) kez yapılmak zorundadır. İtiraf etmek gerekirse, pek çok işletme "Bu tanklar çift cidarlı, vakumlu ve çok sağlam; bozulması imkansız" diye düşünüyor; oysa 2026 yılındaki güncel isgkatip ve EKİPNET denetimlerinde, kriyojenik tanklar "yüksek riskli basınçlı kap" statüsünde titizlikle inceleniyor.

Kriyojenik tanklar için geçerli olan periyodik kontrol şartlarını ve 2026 standartlarındaki uygulama inceliklerini aşağıda samimi bir dille özetledim.

1. Yıllık Periyodik Kontrol (Vize)​

İşin aslına bakarsanız, her yıl yapılan bu kontrol tankın "operasyonel güvenliğini" onaylar. Yapılan teknik analizlere göre, 2025 ve 2026 yıllarında kriyojenik tank kazalarının çoğu tankın patlamasından değil, dış borulama sistemindeki buzlanma ve vana donmalarından kaynaklanıyor.

• Süre: 12 ayda bir tekrarlanmalıdır.
• Kapsam: Emniyet ventillerinin çalışması, basınç regülatörlerinin ayarı, vakum seviyesinin kontrolü ve boru hatlarındaki sızdırmazlık test edilir haliyle.

---

2. Vakum Performansı ve Yalıtım Kontrolü​

İtiraf etmek gerekirse, kriyojenik tankın kalbi iki cidar arasındaki vakumdur. Zaten forumda da tecrübeli uzmanlar hep "Eğer tankın dış yüzeyinde aşırı terleme veya karlanma görüyorsanız, vakum bozulmuştur ve o tank artık bir bomba gibidir" der; bu çok yerinde bir tespittir.

• Vakum Ölçümü: Kontrolü yapan EKİPNET uzmanı, tankın vakum portundan (eğer varsa) vakum değerini kontrol eder.
• Yalıtım Kaybı: Vakum kaybı, içerdeki sıvının hızla gaza dönüşmesine ve basıncın kontrolsüzce artmasına neden olur, bizzat uyarayım istedim.

---

3. Emniyet Ventilleri ve Patlama Diskleri (Burst Disk)​

2026 standartlarında modern bir takip paneli olan isgkatip, kriyojenik tankların "çift emniyet" sistemine sahip olmasını şart koşar.

• Yedekli Sistem: Bu tanklarda genellikle biri arızalanırsa diğeri devreye girsin diye "Dual Safety Valve" (İkili Emniyet Ventili) bulunur. Uzman, vana kolunun her iki ventili de devreye sokabildiğini doğrulamalıdır.
• Patlama Diski: Ventillerin yetmediği ani basınç artışlarında yırtılarak basıncı tahliye eden "patlama diski"nin sağlamlığı ve son değişim tarihi rapora işlenir haliyle.

---

4. İsgkatip ve EKİPNET Onayı İçin Kritik Detaylar​

Müfettişler kriyojenik tank raporunda şu "çevresel" şartları da mutlaka sorgular:

• Zemin ve Montaj: Tankın üzerine oturduğu beton kaidenin çatlak olup olmadığı ve tankın deprem bağlantıları.
• Topraklama: Statik elektrik kaynaklı parlamaları önlemek için topraklama ölçüm raporu.
• Uyarı Levhaları: "Kriyojenik Sıvı - Yanma Riski" veya oksijen tankları için "Yağlı Elle Dokunma" gibi hayati uyarıların varlığı, bizzat uyarayım istedim.

---

Özetle: Kriyojenik tankınız için yılda bir kez EKİPNET kayıtlı uzmana periyodik kontrol yaptırmalı ve özellikle vakum verimliliği ile emniyet aksesuarlarının durumunu sisteme işletmelisiniz.

 

[off]

Merhaba;18 Temmuz 2025 tarihinde Lpg tankları için kontrol parametreleri açıklandı. Kriyojenik tank kategorisinde olan LNG tankı için standart bir parametre sanıyorum mevcut değil. Ayrıca periyodik kontrolü kriyojenik tank işletmecisinin yapması ne kadar doğru? Konu ile bilgi paylaşırsanız sevinirim.

 

[osman.koyuncu]

Merhaba;18 Temmuz 2025 tarihinde Lpg tankları için kontrol parametreleri açıklandı. Kriyojenik tank kategorisinde olan LNG tankı için standart bir parametre sanıyorum mevcut değil. Ayrıca periyodik kontrolü kriyojenik tank işletmecisinin yapması ne kadar doğru? Konu ile bilgi paylaşırsanız sevinirim.

Merhaba.

LNG tankları sizinde belirttiğiniz gibi kriyojenik tanklar kategorisindedir. İş Ekipmanlarının Kullanılmasında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği içerisinde düzenlenmiş olan "Basınçlı Kap ve Tesisatlar (EK III-2.1)" başlığının altında periyodik kontrol esasları düzenlenmiştir. Bu mevzuatta (Tablo-1) kriyojenik tanklar için TS EN ISO 21009-2 ve TS EN 14197-3 standartlarında belirtilen süre ve kriterlerle periyodik kontrolleri yapılır şeklinde belirtilmektedir.

"Öncelikle belirtelim ; Basınçlı kapların ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe Azami yılda bir kere olmak üzere; işletme basıncı belirlenen iş ekipmanları için işletme basıncı değeriyle, işletme basıncı belirlenmemiş iş ekipmanlarında ise azami basınç değeriyle her periyodik kontrolde hidrostatik test gerçekleştirilir. Azami üç yılda bir kere veya her önemli bakım ve onarım faaliyetinden sonra; iş ekipmanının üretim standardında belirtilen hidrostatik test basıncı değeriyle, üretim standardında bu değer yoksa azami basınç değerinin 1,5 katı değeriyle hidrostatik test gerçekleştirilir.
Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, kimya mühendisleri, imalat mühendisleri, uçak mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
Bu not kenarda dursun."

Peki mevzuatta belirtilen TS EN ISO 21009-2 ve TS EN 14197-3 standartları ne diyor ?

TS EN ISO 21009-2 standardı ;

• Personel eğitimi
• Kurulum
• Devreye alma
• İşletme
• Muayene (Inspection) parametreleri
• Bakım ve onarım
• Acil durum prosedürleri

konularındaki esasları belirler. Bu standart muayenelerin üreticinin talimatlarına, işletme şartlarına ve yürürlükteki ulusal mevzuata uygun olarak planlanmasını ister.

TS EN 14197-3 standardı ise;​

• muayene yöntemi,
• güvenlik ekipmanlarının kontrolü,
• bakım ve kontrol kabul kriterleri,
• test yöntemleri

konularında uygulanacak teknik esasları belirler. Muayenenin nasıl yapılacağını, hangi ekipmanların kontrol edileceğini ve kabul kriterlerini tarif eder.

Yani özetle bu iki atıf yapılan standart da periyodik kontroller için şu meslek yapabilir , şu kadar süreyle yapılır diye bir açıklama bulunmuyor.

Peki Çalışma Bakanlığı neden TS EN ISO 21009-2 ve TS EN 14197-3 standartlarında belirtilen sürelerde diyor?

Burada esas olan Basınçlı Kap ve Tesisatlar için "Azami Kontrol Süresi olan 1 yıl" ile belirtilen zamanın aşılmaması ve bu iki standart da belirtilen kriterlere uyulması , kontrol parametrelerinin bu standartlara uygun olarak belirlenmesidir.
Bazı üreticiler işletme şartlarını da göz önünde bulundurarak bakım ve periyodik kontrol için 3 ay - 6 ay gibi esas belirlerken bazı üreticiler her ay bakım , yılda bir kez periyodik kontrol önerebilmektedir. Burada "azami periyodik kontrol süresi 1 yıl olmak üzere , üreticinin belirttiği sürelerle" bakım ve kontrollerin planlanması gerekmektedir.
Periyodik kontrolleri ise Yönetmelikte belirtilen meslek gurupları haricinde kimse yapamaz ! (Üretici de bu mesleklere ve periyodik kontrol belgesine sahip personeline yaptırabilir... Bakım ile Periyodik Kontrol birbirine karışmasın !).