RİSK DEĞERLENDİRME METODOLOJİLERİ

Konu, 'Risk Değerlendirme Metodolojileri' kısmında Kaan SAKA tarafından paylaşıldı.

Sayfayı Paylaş

  1. Kaan SAKA

    Kaan SAKA TÜİSAG Yönetici Admin



    RİSK DEĞERLENDİRME METODOLOJİLERİ

    İki temel risk analizi yöntemi mevcuttur. Bunlar, kantitatif (quantitative) ve kalitatif (qualitative) yöntemlerdir. Kantitatif risk analizi, riski hesaplarken sayısal yöntemlere başvurur.

    Kalitatif risk analizinde tehditin olma ihtimali, tehditin etkisi gibi değerlere sayısal değerler verilir ve bu değerler matematiksel ve mantıksal metotlar ile proses edilip risk değeri bulunur.
    Risk = Tehditin Olma İhtimali (likelihood) * Tehditin Etkisi (impact) formülü kalitatif risk analizinin temel formülüdür.

    Diğer temel risk analizi yöntemi ise kalitatif risk analizidir. Kalitatif risk analizi riski hesaplarken ve ifade ederken numerik değerler yerine yüksek, çok yüksek gibi tanımlayıcı değerler kullanır.
    risk analizi metodolojileri, risk analizi sürecinin matematiksel işlemler ve yorumlarının yapıldığı çekirdek kısmıdır. Aşağıdaki belli başlı risk metodolojileri incelenecektir.
      • Risk Haritası
      • Başlangıç Tehlike Analizi – (Preliminary Hazard Analysis – PHA)
      • İş Güvenlik Analizi – JSA (Job Safety Analysis)
      • What if..? :
      • Çeklist Kullanılarak Birincil risk analizi -(Preliminary Risk Analysis (PRA) Using Checklists)
      • Birincil risk analizi -(Preliminary Risk Analysis (PRA)
      • risk değerlendirme Karar Matris Metedolojisi( Risk Assessment Decision Matrix)

      • a) L Tipi Matris

    • b) Çok Değiskenli X Tipi Matris Diyagramı
    • Tehlike ve İşletilebilme Çalışması Metodolojisi (Hazard and Operability Studies- HAZOP) :
    • Tehlike Derecelendirme İndeksi (DOW index, MOND index, NFPA index)
    • Hızlı Derecelendirme Metodu (Rapid Ranking, Material Factor)
    • Hata Ağacı Analizi Metodolojisi – HAA (Fault Tree Analysis-FTA)
    • Olası Hata Türleri ve Etki Analizi Metodolojisi – HTEA/OHTEA (Failure Mode and Effects Analysis- Failure Mode and Critically Effects Analysis- FMEA/FMECA)
    • Güvenlik Denetimi (Safety Audit)
    • Olay Ağacı Analizi (Event Tree Analysis - ETA)
    • Neden – Sonuç Analizi (Cause-Consequence Analysis)
    RİSK DEĞERLENDİRME METEDOLOJİLERİ
    Tablo-5a risk değerlendirme Metedolojileri Karşılaştırma Tablosu-1
    [table] [tr] [td]
    Kriterler
    [/td] [td]
    What if…?
    [/td] [td]
    PHA
    [/td] [td]
    JSA
    [/td] [td]
    Check List
    [/td] [td]
    HAZOP
    [/td] [td]
    FMEA/ FMECA
    [/td] [/tr] [tr] [td] Gerekli Döküman İhtiyacı[/td] [td]
    Çok Az
    [/td] [td]
    Orta
    [/td] [td]
    Çok fazla
    [/td] [td]
    Orta
    [/td] [td]
    Çok fazla
    [/td] [td]
    Çok fazla
    [/td] [/tr] [tr] [td] Tim Çalışması[/td] [td]
    Bir Analist ile Yapılabilir
    [/td] [td]
    Bir Analist ile Yapılabilir
    [/td] [td]
    Tim çalışması
    [/td] [td]
    Tim çalışması
    [/td] [td]
    Tim çalışması
    [/td] [td]
    Tim çalışması
    [/td] [/tr] [tr] [td] Tim Liderinin Tecrübesi[/td] [td]
    Orta düzey deneyim
    [/td] [td]
    Orta düzey deneyim
    [/td] [td]
    Çok fazla deneyim
    [/td] [td]
    Orta Düzey Deneyim
    [/td] [td]
    Çok fazla deneyim
    [/td] [td]
    Çok fazla deneyim
    [/td] [/tr] [tr] [td] Kalitatif/ Kantitatif[/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [/tr] [tr] [td] Özel Bir Branşa Yönelik[/td] [td]
    Basit prosedürlü işler
    [/td] [td]
    Her sektöre uyar
    [/td] [td]
    Her sektöre uyar
    [/td] [td]
    Her sektöre uyar
    [/td] [td]
    Kimya endüstrisi
    [/td] [td]
    Elektrik/ Makina Hizmet
    [/td] [/tr] [tr] [td] Uygulama Başarı Oranı[/td] [td] Risklerin belirlenmesi aşamasında tek başına yeterli değildir. Tim liderinin tecrübesine göre başarı oranı değişir.[/td] [td] Birincil risk değerlendirme yöntemidir. Risklerin belirlenmesi aşamasında tek başına yeterli değildir. Tim liderinin tecrübesine göre başarı oranı değişir.[/td] [td] Özellikle kişilerin görev tanımları iyi yapılmışsa başarı sağlanabilir.[/td] [td] Çeklistlerin uzman kişilere hazırlatılması halinde başarı oranı değişir. [/td] [td] Oldukça zor bir yöntemdir, yüksek tecrübe ve takım üyelerinin yüksek performansını gerektirir.[/td] [td] Analiz öncesinde, FTA yapılması başarı oranını artırır.[/td] [/tr] [/table]

    RİSK DEĞERLENDİRME METEDOLOJİLERİ
    Tablo-5b risk değerlendirme Metedolojileri Karşılaştırma Tablosu-2
    [table] [tr] [td]
    Kriterler
    [/td] [td]
    Güvenlik Denetimi
    [/td] [td]
    FTA
    [/td] [td]
    ETA
    [/td] [td]
    L Tipi Matris
    [/td] [td]
    X Tipi Matris
    [/td] [td]
    Neden – Sonuç Analizi
    [/td] [/tr] [tr] [td] Gerekli Döküman İhtiyacı[/td] [td]
    Çok Az
    [/td] [td]
    Çok fazla
    [/td] [td]
    Çok fazla
    [/td] [td]
    Çok Az
    [/td] [td]
    Çok fazla
    [/td] [td]
    Çok fazla
    [/td] [/tr] [tr] [td] Tim Çalışması[/td] [td]
    Bir Analist ile Yapılabilir
    [/td] [td]
    Tim çalışması
    [/td] [td]
    Tim çalışması
    [/td] [td]
    Bir Analist ile Yapılabilir
    [/td] [td]
    Tim çalışması
    [/td] [td]
    Tim çalışması
    [/td] [/tr] [tr] [td] Tim Liderinin Tecrübesi[/td] [td]
    Orta düzey deneyim
    [/td] [td]
    Çok fazla deneyim
    [/td] [td]
    Çok fazla deneyim
    [/td] [td]
    Orta düzey deneyim
    [/td] [td]
    Çok fazla deneyim
    [/td] [td]
    Çok fazla deneyim
    [/td] [/tr] [tr] [td] Kalitatif/ Kantitatif[/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif/ Kantitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif/ Kantitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif
    [/td] [td]
    Kalitatif/ Kantitatif
    [/td] [/tr] [tr] [td] Özel Bir Branşa Yönelik[/td] [td]
    Her sektöre uyar
    [/td] [td]
    Her sektöre uyar
    [/td] [td]
    Her sektöre uyar
    [/td] [td]
    Basit prosedürlü işler
    [/td] [td]
    Her sektöre uyar
    [/td] [td]
    Her sektöre uyar, ancak özellikle kimya sektöründe kullanılır
    [/td] [/tr] [tr] [td] Uygulama Başarı Oranı[/td] [td] Risklerin belirlenmesi aşamasında tek başına yeterli değildir. Tüm sektörlerde rahatlıkla uygulanır, tim liderinin tecrübesine göre başarı oranı değişir.[/td] [td] Yüksek tecrübe ve takım üyelerinin yüksek performansını gerektirir.
    Risklerin belirlenmesinde çok etkili bir yöntemdir.[/td] [td] Yüksek tecrübe ve takım üyelerinin yüksek performansını gerektirir.
    Risklerin belirlenmesinde çok etkili bir yöntemdir.[/td] [td] Basit prosedürlü işlerde uygulanabilir, tim liderinin tecrübesine göre başarı oranı değişir[/td] [td] Tüm sektörlerde rahatlıkla uygulanır, tim liderinin tecrübesine göre başarı oranı değişir.[/td] [td] Yüksek tecrübe ve takım üyelerinin yüksek performansını gerektirir.
    Risklerin belirlenmesinde çok etkili bir yöntemdir.[/td] [/tr] [/table]

    Bu metodları birbirinden ayıran en önemli farklar, risk değerini bulmak için kullandıkları kendilerine has metodlardır. Metedolojilerin karşılaştırılması Tablo- 5 a ve b'de verilmiştir. Tablo içerisinde kalitatif ve kantitatif yöntemlerinin farkları ve uygulanabilecekleri sektörler ve uygulayacak analistlerin tecrübe gereksinimleri belirtilmiştir. risk değerlendirme formlarında yer alması gerekli ortak bilgiler aşağıdadır;
    1) Proses/Sistem Adı : Analizi yapılacak olan proses/sistemin referans numarası varsa yazılır, yoksa kısa bir tanımı yapılır. (Örneğin; kaynakhane, galvanizhane, montaj bölümü, boyahane vb.)
    2) Alt Sistem : Eğer proses veya sistemin bir alt sistemi için analiz yapılıyor ise bu alt sistemin kısa bir tanımı yapılır. (Örneğin; havalandırma tesisatı, fırın, kazan dairesi vb.)
    3) Takım Üyeleri : Takımı oluşturan bütün kişilerin isimleri ve bölümleri
    4) Takım Lideri : Sorumlu olan İş Güvenliği Uzmanının adı
    5) Tarih : Risk Değerlendirmesi’nin yapıldığı tarih
    6) Revizyon Tarihi : Risk Değerlendirmesi’nin son revizyon tarihi
    7) Risk Değerlendirmesi Numarası : Takip etmek amacıyla kullanılabilecek bir Risk Değerlendirmesi numarası
    Bir işletmede risk değerlendirme yöntemlerinin seçim aşaması en önemli aşamadır, bu seçimin yanlış yapılması işletmede maddi ve manevi kayıplara neden olucaktır. Risk haritasının oluşturulması ve başlangıç tehlike analizi yapılırken hangi kalitatif ve kantitatif yöntemlerin seçileceğine, işletmenin kendi ihtiyaçlarına, yapısına, tehlikelerinin büyüklüğüne göre bu konuda uzman kişi tarafından karar verilmelidir. Tehlikeleri çok küçük olan küçük kuruluşları karmaşık ve zor tehlike tanımlaması, risk değerlendirmesi ve risk kontrol uygulamalarına zorlamak başarı oranını düşürecektir.
    Risk değerlendirmesi yapılacak bir işletmede önceliklede “Risk Yönetim Prosesi” nin oturtulabilmesi için, prosesin aşamalarının iyi anlaşılmış olması gerekir. “Risk Yönetim Prosesi”nin ilk aşaması olan “Tehlike Tanımlama” aşaması en önemli aşamadır. Bu aşamada işletmede makro ayrıştırma algoritması ve mikro ayrıştırma algoritması uygulanması, malzeme güvenlik formlarının oluşturulması, bu formların parçalanarak taşıma, depolama, kullanma ve acil eylem ve ilk yardım talimatlarının oluşturulması ve tehlike derecelendirme ve sınıflandırma yapılması gerekmektedir.
    risk değerlendirme yöntemlerinin seçimi aşamasında Şekil-19 ‘da verilen aşamalara uygun olarak seçim yapılması, tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analizi, değerlendirilmesi ve kontrol önlemlerinin belirlenmesi aşamasında etkinlik sağlıyacaktır.
    Risk değerlendirmesi yanlızca işletmedeki bir kişinin/analistin tek başına yapabileceği bir işlem değildir. İşletmede bu işle ilgilenen bir tek İş Güvenliği Uzmanı olsa dahi, işletmedeki üst yönetim kadrosundan, tüm işçilere kadar herkesin bir fiil çalışmasını gerektiren bir çalışmadır. Unutulmamalıdır ki; işletmedeki bu konuya bakış açısı sadece yasal bir zorunluluğu yerine getirmek ise o işletmedeki iş kazası ve meslek hastalıkları ağırlık hızında yada mal hasar şiddet frekansında bir azalma sağlanamayacak, iş günü ve maddi kayıplar önlenemeyecektir.
    Risk değerlendirmesine başlamadan önce işletmede bilgilendirme toplantıları yapılmalı ve konu ile ilgili eğitimler verilmeli ve işletmedeki tüm çalışanlar ile birlikte yönetim kadrosu bu çalışmaya dahil edilmelidir. Tehlikelerin doğru tanımlanabilmesi, risklerin değerlendirilebilmesi için mutlaka veri gereklidir, bu verilerin çoğuda çalışanlardan (Kazaya ramak kalma, tehlikeli durum, çalışmaktan kaçınma formları, kaza/olay araştırma raporları) elde edilebilir. Özellikle doldurulan formlarda bulunan durumlarla ilgili olarak, formu dolduran çalışana olumlu yaklaşılmalı ve olayın tekrarını engellemek için beraber çalışılmalıdır, sorgulayıcı bir yaklaşım bu verilerin gelmesini engelleyecek ve analist en önemli veri kaynağını kaybedecektir.

    [​IMG]
    Şekil-20 Risk değerlendirmesi seçim akış şeması
    “Risk Yönetim Prosesi” yeni oluşturacak bir işletmede öncelikle “Risk Haritası“ oluşturulur. İşletmede/işyerinde yaralanma, kayma, düşme, ölüm, malzeme düşmesi, meslek hastalığı, makina-ekipman zararları, kimyasal maddelerle temaslar, yangın, patlama v.b. tehlikeler tanımlanarak ve bu tanımlamalara göre işyerinin “Risk Haritaları” ve “Bilgi Bankaları” oluşturulur. Oluşturulan bilgi bankaları kullanılarak Ekipman Gözetleme Analiz, Ekipman Davranış Analiz ve Kaza Senaryosu Sonuç Algoritması oluşturulur, böylece Kaza Senaryoları Bilgi Bankası oluşturulabilir. Risk haritası oluşturulmuş bir işletmede Risk Yönetim Prosesini oturtmak çok daha kolaydır.

    Kaynak : İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ, YÖNETİM SİSTEMLERİ VE RİSK DEĞERLENDİRME METODOLOJİLERİ - Özlem ÖZKILIÇ



     
    barutçu, Ali INSU, neslihan gemalmaz ve 4 kişi daha buna teşekkür etti.
  2. wlknfcc33

    wlknfcc33 TÜİSAG Üyesi



    merhaba çok teşekkürler paylaşım için yanlız ben bu kaynaga nerden ulaşabilirim döküman olarak ulaşmak istiyorum bu kitap dergi vs.?



     
  3. nursefa

    nursefa TÜİSAG Üyesi

    Kalitatif risk analizinde tehditin olma ihtimali, tehditin etkisi gibi değerlere sayısal değerler verilir ve bu değerler matematiksel ve mantıksal metotlar ile proses edilip risk değeri bulunur.
    Risk = Tehditin Olma İhtimali (likelihood) * Tehditin Etkisi (impact) formülü kalitatif risk analizinin temel formülüdür.

    Burada belirtilen kalitatif analiz yerine, kantitatif analiz olmalı ...

     
  4. M.Ruhi Gökmoğol

    M.Ruhi Gökmoğol TÜİSAG Üyesi

    Bu paylaşımdan bağımsız olarak, anılan bilgiler Ergun İnce ile birlikte kaleme almış olduğum ve SECRETCV Yayınları arasında yer alan "İş Sağlığı ve Güvenliği'nin Örgütsel ve Hukuksal Boyutları" adlı kitapta konu hakkında bilgi vermiştim. Anılan kitabımdan ilgili yayınevini arayarak ve benim adımı da vererek ücretsiz temin edebilirsiniz.
    Saygılarımla
    Ruhi Gökmoğol



    TÜİSAG Youtube Kanalına abone olarak bizi desteklemeyi unutmayın !



     
Yüklüyor...

Sayfayı Paylaş



Üyelerimiz bu sayfayı aşağıdaki aramalarla bulmuştur :

  1. nitel risk değerlendirme metotları

Yandex.Metrica