Tehlike ve İşletilebilme Çalışması Metodolojisi (Hazard and Operability Studies - HAZOP)

Konu, 'Risk Değerlendirme Metodolojileri' kısmında Kaan SAKA tarafından paylaşıldı.

Sayfayı Paylaş

  1. Kaan SAKA

    Kaan SAKA TÜİSAG Yönetici Admin



    Tehlike ve İşletilebilme Çalışması Metodolojisi (Hazard and Operability Studies- HAZOP) :

    Kimya endüstrisi tarafından, bu sanayinin özel tehlike potansiyelleri dikkate alınarak geliştirilmiştir. Multi disipliner bir tim tarafından, kaza odaklarının saptanması, analizleri ve ortadan kaldırılmaları için uygulanır. Belirli anahtar ve kılavuz kelimeler kullanarak yapılan sistemli bir beyin fırtınası çalışmasıdır. Çalışmaya katılanlara, belli bir yapıda sorular sorulup, bu olayların olması veya olmaması halinde ne gibi sonuçların ortaya çıkacağı sorulur. “Tehlike ve İşletilebilme Çalışmaları” olarak adlandırılan bu metod, kimya endüstrisinde tehlikelerin tanımlanmasında yardımcı olması maksadıyla proses dizayn aşamasında ve proses işletme esnasında yaygın olarak kullanılır. Bu alanda geniş kabül görmüş bir metoddur, çünkü bir prosesteki sapmaların etkilerinin tespit edilmesini ve normal koşullar altındaki prosesle karşılaştırma yapılma imkanı sağlar. Anahtar kelimeler, dizayn parametreleri ve tablolar kullanılır. Proses denetimine yardımcı olmak maksadıyla, tehlikeli sapmaları normal değerlerle karşılaştırmak maksadıyla anahtar kelimeler kullanılır, bu grup "Fazla ", "Az", "Hiç" vb. gibi kelimeleri içerir. Bu anahtar kelimeler basınç, sıcaklık, akış vb. gibi parametrelerin (kılavuz kelimeler) durumlarını nitelemek için kullanılır. Herbir durumda analist, sebebler, sonuçlar, belirleme metodları ve düzeltici hareketler (yatıştırma ölçüsü) ile tanımlama yapar. Analiz çok disiplinli bir takım tarafından gerçekleştirilmelidir ve bir takım lideri tarafından yönetilmelidir. HAZOP takımı aşağıda belirtilen çalışma gurubundan oluşur.
    HAZOP Takımı:
    • Fabrikanın işveren vekili
    • Fabrika müdürü
    • İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı
    • İşletme (Proses) Mühendisi
    • Sistem ve Otomasyon Mühendisi
    • Elektrik Mühendisi
    • İnşaat Mühendisi (Gerekli ise)
    HAZOP metodolojisi uygulamasında kullanılan anahtar kelimeler şunlardır;

    [table] [tr] [td]ANAHTAR KELİMELER[/td] [td]ANLAMI[/td] [/tr] [tr] [td]FAZLA (MORE)[/td] [td]Kantitatif Çoğalma[/td] [/tr] [tr] [td]AZ (LESS)[/td] [td]Kantitatif Azalma[/td] [/tr] [tr] [td]HİÇ (NONE)[/td] [td]Mevcut Değil[/td] [/tr] [tr] [td]TERS (REVERCE)[/td] [td]Öngörülen Yönün Aksine[/td] [/tr] [tr] [td]PARÇASI (PART OF)[/td] [td]Sistemin Bir Bölümü Olması Gerekenden Farklı[/td] [/tr] [tr] [td]... KADAR İYİ (AS WELL AS)[/td] [td]Aynı Derecede[/td] [/tr] [tr] [td]... DAN BAŞKA (OTHER THAN)[/td] [td]Tamamen Farklı[/td] [/tr] [/table][​IMG]
    ŞEKİL-37 HAZOP Tehlikeli Sapma Hipotezi
    HAZOP Takımı, öncelikle prosesin veya operasyon adımının bir değişkenini seçer, anahtar kelimeleri kullanarak anlamlı tehlikeli sapmayı belirler. Tanımlanan sapma için neden araştırması ve paralel olarak sonuç araştırması yapılır.
    [​IMG]
    Şekil –38 HAZOP Takımının İzleyeceği Aşamalar
    Hazop uygulanırken öncelikle bir proses veya operasyonun bir adımı şeçilir, yada proses veya operasyonda çalışanların doldurduğu “Tehlike ve İşletilebilme Çalışması Formu” nda belirtilen adım için değerlendirme yapılır. Çalışmaya başlamadan önce ASME (American Society of Mecanical Engineers) standartına göre proses akım şemasının çıkartılması çalışmanın başarısını artıracaktır, ASME standartında kullanılan semboller Tablo-39'da verilmiştir. Değerlendirmeye başlamadan önce yapılan çalışmanın amacı açıklanır, prosesin veya operasyonun bir değişkeni seçilir ve kılavuz kelimeler kullanılarak anlamlı bir “Tehlikeli Sapma” belirlenir. Tehlikeli sapmanın belirlenmesinde Tablo-40'da verilen “HAZOP Sapma Matrisi” yardımcı olarak kullanılır. Belirlenen tehlikeli sapma için HAZOP takımı tarafından muhtemel nedenlerin listesi hazırlanır, bu aşamada takımın tecrübesi ve liderin önderliği önem kazanır. Tehlikeli sapmanın sonucuçları dikkatle gözden geçirilerek, sapmanın oluşmasını önleyici koruyucu önlemler tanımlanır ve önlemlerin alınmasından sonra kalan riskin kabul edilebilir olup olmadığına karar verilir. Kalan risk kabul edilemez bir düzeyde ise yapılacak eylemler belirlenmeli ve özellikle bu aşamada HAZOP takım lideri mekanik bütünlüğün sağlanmasında bir problem görüyorsa alınacak önlemlerin çoğaltılmasını sağlamak için “Güvenlik Bütünlük Ölçümlemesi” yapmalıdır. Prosesin veya operasyonun bir adımında seçilen bir değişken için uygulanan çalışma diğer değişkenler içinde uygulanmalı, bu adım tamamlanınca prosesin veya operasyonun diğer adımlarına geçilmelidir.
    [​IMG]
    TABLO –39 ASME Standartına Göre Proses Akım Şeması Sembolleri
    Hazop takımına, tecrübeli bir iş sağlığı ve güvenliği uzmanı liderlik yapmalıdır. Hazop uygulaması uzun zaman ve emek gerektiren bir çalışmadır. HAZOP çalışması yapılırken Şekil-39'da gösterilen detaylı çalışma düzeni uygulanmalıdır.
    [​IMG]
    Şekil-39 HAZOP Çalışması Akım Şeması
    Unutulmamalıdır ki bir fabrikada/işletmede HAZOP’un yanında diğer risk değerlendirme metodları da uygulanmalıdır. HAZOP işletmedeki proses veya operasyonlar aşamasındaki tehlikeli sapmaların ortaya çıkarılması aşamasında etkilidir, ancak bir işletme/fabrikada proseslerin yanında diğer mekanik, elektrik, depolama ve yardımcı işlerde mevcuttur, bu işlerde ortaya çıkabilecek tehlikelerin belirlenmesi için diğer risk değerlendirme yöntemlerinden bir veya birkaçı da uygulanmalıdır.
    HAZOP takımının kullanacağı örnek bir tehlike ve işletilebilme çalışma formu Tablo – 42'de verilmiştir. HAZOP çalışması bir proses veya operasyona uygulanıp çalışma bitirilmiş olmasına rağmen, çalışma esnasında gözden kaçırılmış bir tehlikeli sapma ile ilgili bilgi o proses veya operasyon içinde çalışanlardan yada HAZOP takım üyelerinden gelebilir. Bu tür bir bilgi gelmesi durumunda seçilen sistem, hat, donanım veya techizatın öncelikle tehlikeli sapması tanımlanır, ölçümleme yapılır ve en son olarakda eylem belirlenir.
    HAZOP uygulaması,
    1) Risk değerlendirmesinde HAZOP takımının belirlediği sürelerde,
    2) Çalışma koşullarında önemli bir değişiklik olduğunda,
    3) Ortam ölçümleri ve sağlık gözetimlerinin sonuçlarına göre gerektiğinde,
    4) Proseste veya operasyonda kimyasal maddeler nedeni ile herhangi bir kaza olduğunda,
    5) En az beş yılda bir defa,
    d) Tamir ve bakım işlerine başlamadan önce,
    f) Prosese veya operasyona bir eklenti veya tehlikeli kimyasal maddeler içeren yeni bir faaliyete yenilenmelidir.
    [​IMG]
    TABLO-40 HAZOP Sapma Matrisi
    Diğer Parametreler: İnsan faktörü, korozyon, buhar basıncı, PH, ısı kapasitesi, karışım, parlama noktası, viskozite, başlatma/kapatma, statik elektrik vb.
    HAZOP metodolojisi genellikle teknolojik kazalar ile uğraşan veya acil durum planı geliştirmek isteyen şirketler tarafından kullanılır. Basit teknolojik proseslerde ve çevresel risk değerlendirilmesinde de kullanılır. Bu metod, teknik sekreteryanın yardımına güvenildiği ve tecrübeli bir liderin yön vermesi durumunda uzman çalışma grubunun katı çoklu-disiplinli çalışması sonucunda uygulanabilir ve işlem akışı hakkında çok detaylı bilgi edinilmesini sağlar. HAZOP yaklaşımı, disiplinli, esnek ve sistematikdir.
    [​IMG]
    Tablo-41 Örnek Bir Tehlike ve İşletilebilme Çalışma Formu (HAZOP)
    [​IMG]
    Tablo- 42 Tehlike ve İşletilebilme Çalışması risk değerlendirme Formu

    Kaynak : İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ, YÖNETİM SİSTEMLERİ VE RİSK DEĞERLENDİRME METODOLOJİLERİ - Özlem ÖZKILIÇ



     
    fatihzkn, Barışık, yusuf.dulda ve 1 kişi daha buna teşekkür etti.
  2. degiray

    degiray TÜİSAG Üyesi



    Çok teşekkürler , güzel paylaşım



     
  3. fatihzkn

    fatihzkn TÜİSAG Üyesi

    Kaan Beyin paylaşmış olduğu HAZOP

     
    kuark bu yazıya teşekkür etti.
Yüklüyor...

Sayfayı Paylaş



Yandex.Metrica